یکی از چالش‌های اصلی در حوزه حمایت و توانمندسازی افراد آسیب‌دیده از سوختگی، انتخاب واژگان مناسب برای توصیف آن‌ها است. واژه‌ها نه تنها نشانگر نگرش جامعه به این افراد هستند، بلکه مستقیماً بر حس عزت نفس و هویت‌شان تأثیر می‌گذارند. ما در موسسه زنو از عبارت “رهیدگان سوختگی” استفاده می‌کنیم که ترجمه‌ای دقیق از عبارت انگلیسی burn survivor است. به عنوان مدیر اجرایی زنو در این مقاله قصد دارم دلایل انتخاب این واژه را شرح دهم و توضیح دهم چرا واژه‌های دیگر همچون “بیمار سوختگی” یا ” افراد سوخته” مناسب نیستند.
قدرت کلمات در تغییر نگرش
کلمات بار معنایی و روانی سنگینی دارند. استفاده از واژه‌هایی همچون “بیمار سوختگی” به‌طور ناخودآگاه احساس ضعف و ناتوانی را منتقل می‌کند. این عبارت افراد را صرفاً به وضعیت جسمانی یا زخم‌هایشان تقلیل می‌دهد. چنین اصطلاحاتی حس امید و توانمندسازی را از بین می‌برند و جامعه را نیز به دیدگاه منفی و نادرستی نسبت به این افراد سوق می‌دهند.
عبارت “رهیدگان سوختگی” اما تصویری متفاوت ارائه می‌دهد. این عبارت تاکید بر توانایی فرد در مقابله با دشواری‌ها و عبور از چالش‌های جسمی و روانی ناشی از سوختگی دارد. “رهیدگی” مفهوم نجات و پیروزی را القا می‌کند و حس تلاش، پایداری و امید را به همراه دارد.
سابقه‌ای از تغییر واژه‌ها
برای درک بهتر این تغییر، می‌توانیم به تحولات مشابه در زبان فارسی نگاه کنیم. سال‌ها پیش استفاده از کلماتی مانند “کور” بسیار رایج بود؛ اما به مرور زمان این واژه به دلیل بار توهین‌آمیز و احساس تحقیرآمیزی که به همراه داشت، جای خود را به “نابینا” داد. “نابینا” نه تنها محترمانه‌تر است، بلکه بر ماهیت فرد به عنوان انسانی کامل تأکید دارد که تنها یکی از حواس او از کار افتاده است.
در مورد افرادی که از سوختگی آسیب دیده‌اند نیز وضعیت مشابهی وجود دارد. استفاده از عباراتی همچون “بیمار سوختگی” یا ” افراد سوخته” می‌تواند آن‌ها را با زخم‌ها یا ناتوانی‌هایشان برابر کند، در حالی که این افراد داستان‌هایی فراتر از زخم‌های جسمی دارند. همان‌طور که امروز استفاده از کلمه “نابینا” به جای “کور” به یک قاعده احترام تبدیل شده، باید برای افراد آسیب‌دیده از سوختگی نیز عباراتی محترمانه و الهام‌بخش به کار ببریم.
چرا “رهیدگان سوختگی” مناسب‌تر است؟
۱: بازتاب امید و پایداری: عبارت “رهیدگان” این پیام را منتقل می‌کند که فرد نه تنها از شرایط دشوار جسمانی گذشته، بلکه توانسته بر اثرات روانی و اجتماعی آن نیز غلبه کند و پذیرش شرایط حال حاضر را داشته باشد.
۲: تمرکز بر فردیت: این واژه به جای تمرکز بر سوختگی یا زخم‌ها، به فردیت و توانایی شخص برای بازسازی زندگی خود اشاره می‌کند. این تغییر در نگرش کمک می‌کند تا جامعه نیز به این افراد به چشم انسان‌هایی کامل و توانمند نگاه کند.
۳: تقویت عزت نفس: استفاده از اصطلاحات الهام‌بخش می‌تواند به رهیدگان کمک کند تا هویتی مثبت از خود داشته باشند و با انگیزه بیشتری در جامعه مشارکت کنند.
۴: تطبیق با استانداردهای جهانی: در دنیا نیز به‌طور معمول از واژه “burn survivor” استفاده می‌شود. این تغییر واژگان نتیجه تحقیق و تجربه در زمینه روانشناسی اجتماعی است و پیام‌رسان یک رویکرد انسانی و محترمانه‌تر است.
چرا استفاده از عبارت‌های دیگر مناسب نیستند؟
- بیمار سوختگی: این اصطلاح فرد را به وضعیت پزشکی خاصی محدود می‌کند و حس ناتوانی را برجسته می‌کند.
- افراد سوخته: این عبارت نه تنها نامناسب است، بلکه به دلیل بار منفی و تحقیرآمیز آن، می‌تواند حس خجالت و انزوای بیشتری به فرد منتقل کند.
- افرادی که دچار سوختگی شده‌اند: این اصطلاح بیش از حد طولانی است و تمرکز بیشتری بر آسیب دارد تا توانایی.
نقش زبان در ساخت آینده‌ای بهتر
زبان ابزاری قدرتمند برای شکل دادن به دیدگاه‌ها و نگرش‌های اجتماعی است. در موسسه زنو، ما باور داریم که وظیفه‌ای مهم بر عهده داریم: تغییر نگاه جامعه نسبت به رهیدگان سوختگی. در همین راستا با استفاده از واژه‌های مناسب و احترام‌آمیز، می‌توانیم به این افراد کمک کنیم تا با اعتمادبه‌نفس بیشتری مسیر زندگی خود را ادامه دهند و الهام‌بخش دیگران باشند.
انتخاب اصطلاح “رهیدگان سوختگی” تنها یک تغییر واژه نیست، بلکه گامی است برای ایجاد تغییرات بنیادین در فرهنگ و نگاه جامعه. همان‌طور که “نابینا” جایگزین “کور” شد، امیدواریم این واژه نیز جایگزین سایر عبارات نامناسب و آسیب‌زا شود. این تحول به رهیدگان کمک می‌کند تا هویت جدیدی را که بر اساس امید، قدرت و شجاعت استوار است، بسازند و جامعه را نیز دعوت می‌کند تا نقشی حمایتی و احترام‌آمیزتر در قبال آن‌ها ایفا کند.