محیط زیست در بیانی ساده و مختصر عبارت است از: محیطی که زندگی در آن جریان دارد. در واقع محیطزیست مجموعهایی از عوامل زیستی و محیطی است که بر مدار زندگی موجودات زنده تاثیر میگذارد. اما در تعریف انسان معاصر، محیطزیست را میتوان در مجموعهای از فعالیتهای انسان و عوامل طبیعی کره زمین مانند: هوا، آب، اتمسفر، صخره، گیاهان و… که پیرامون انسان هستند، خلاصه کرد.
روز جهانی محیط زیست
در تقویم جهانی پنجم ماه ژوئن برابر با شانزدهم خرداد از طرف سازمان ملل متحد به نام روز جهانی محیطزیست نامگذاری شده است. این نامگذاری با هدف افزایش آگاهی جمعیت انسانی جهان در حفظ و نگهداری از محیطزیست و همچنین تشویق سیاستمداران در راستای تصمیمگیریهای موثر و مفید در مواجهه با محیطزیست جهانی و حفاظت از گونههای مختلف زیستیجانوری انجام گرفته است.
تاریخچه روز جهانی محیط زیست
در سال ۱۹۷۲ میلادی برابر با ۱۳۵۲ خورشیدی، سازمان ملل متحد برای اولین بار کنفرانسی تحت عنوان « انسان و محیطزیست» را در شهر استکهلم سوئد برگزار کرد. در پی برپایی این کنفرانش مجمع سازمان ملل متحد قطعنامهایی را تصویب کرد که منجر به شکلگیری برنامه محیطزیست سازمان ملل متحد (UNEP) شد. این برنامه تا کنون بارها در قالب مراسم ویژه در روز پنجم ژوئن در سراسر دنیا با راهپیماییهای خیابانی، همایشهای دوچرخه سواری، برگزاری مسابقات نقاشی و مقالهنویسی در مدارس و درختکاری به اجرا درآمده است.
تفاوت محیط زیست و طبیعت
اگر بخواهیم نگاه دقیقتری به مفهموم محیطزیست داشته باشیم، محیطزیست ترکیبی از دانشهای متفاوت در علم را شامل میشود؛ مجموعهایی از عوامل زیستی و محیطی که میتواند بر زندگی موجودات زنده اعم از انسان، حیوانات، جانوران و گیاهان تاثیر مستقیم داشته و تعیین کنندهی اصلی در نوع چگونگی زیست آنها به شمار رود.
اما در تعریف طبیعت، مجموعه عوامل زیستی و غیر زیستی بیان میشود که میتواند به شکل کاملا منحصر به خود در نظر گرفته شود. در واقع محیطزیست با توجه به کنش و واکنشهای میان انسان و طبیعت است که شکل میگیرد و معنا پیدا میکند، در حالی که طبیعت بی نیاز از انسان هم میتواند مفهوم خود را حفظ کرده و به بقای خود ادامه دهد.
عوامل تاثیرگذار در شکلگیری محیط زیست
- تنوع شرایط اقلیمی
- تنوع شرایط آب و هوایی
- نوع خاک
- اختلاف ارتفاع و ناهمواریها
این عوامل میتوانند از اصلیترین و موثرترین عاملها در ایجاد محیطزیست باشند. در واقع شرایط اقلیمی، نوع خاک و شرایط آب و هوایی متفاوت و متغیر سبب ایجاد زیستبومهای مختلف و نیز رشد و نمو گونههای گوناگون گیاهی شده که در نهایت منجر به شکلگیری زیستبومهای متعدد میشود.
زیست بوم
در تعریف زیستبوم بهتر است اینطور بگوییم که زیست بومها در اغلب اوقات با الگوگیریهای ویژه از جانشینی زیستمحیطی و پوشش گیاهی شناخته میشوند، در واقع مناطق جغرافیایی، عرض جغرافیایی، شرایط آب و هوایی و عواملی نظیر ساختار گیاهان میتوانند بر شکلگیری الگوی زیستبومها تاثیر مستقیم بگذارند.
عوامل موثر در تخریب زیست بوم
با توجه به تعریفی که از مفهموم محیطزیست در بخشهای قبلی ارائه شد میتوان به این نکته پیبرد که دامنه عوامل تخریب و آسیبرسان به محیطزیست بسیار گسترده است که از اصلیترین آنها میتوان به: قطع درختان جهت تهیه الوار و مصالح ساختمانی و همچنین تهیه زغال و هیزم، افزایش و گسترش بی رویه جمعیت، شهرها و کارخانجات
صنعتی اشاره کرد.
چالشهای محیط زیست
محیطزیست هم مانند هر مسئله دیگری میتواند چالشها و بحرانهای خود را داشته باشد که اگر به درستی به آنها توجه و رسیدگی نشود میتواند صدمات جبرانناپذیری را به جامعه زیستی وارد کند.
در این بخش نکتههایی از چالشهای محیطزیستی را باهم مرور خواهیم کرد.
دگرگونی اقلیم:
فعالیتهای کارخانجات صنعتی سبب افزایش غلظت گازهای گلخانهایی در جو زمین شده است که این امر موجب تغییرات اقلیمی گسترده شده و افزایش دمای زمین، نامنظم بودن بارشها در مناطق مختلف آب و هوایی و خشکسالی را به دنبال داشته است.
کمبود آب:
یکی دیگر از نکتههای موثر در چالشهای محیطزیست، مسئله آب است. در واقع کمبود آب یکی از چالشهای اصلی محیطزیست به شمار میرود. این مسئله با افزایش جمعیت و توسعه صنعت و کشاورزی روز به روز بحرانیتر شده و به یکی از دغدغههای اصلی انسان معاصر در مواجهه با محیطزیست تبدیل شده است.
نابودی زیستگاه:
فرایند افزایش جمعیت و گسترش بیرویه شهرنشینی، توسعه کشاورزی و همچنین استفاده گسترده از منابع طبیعی سبب از بین رفتن زیستگاههای مختلف، کاهش تنوع زیستی و تهدید برخی از گونههای حیاتی شده است.
سازمان محیط زیست:
سازمان حفاظت از محیط زیست در ایران برای نخستین بار در سال ۱۳۴۶ با تصویب مادهقانونی تحت عنوان شکار و صید با عنوان سازمان شکاریابی و نظارت بر صید آغاز بهکار کرد. این سازمان پس از انقلاب اسلامی با نام سازمان حفاظت از محیط زیست با هدف نگهداری و صیانت از محیط زیست ایران، پیشگیری و ممانعت از تخریب و آلودگی محیطزیست، حفاظت از تنوع زیستی کشور و وسعت بخشیدن به منابع طبیعی، زیر نظر نهاد ریاست جمهوری به فعالیتهای خود تا کنون ادامه داده است.